Voedingsteurnisse tydens speen

Estimated reading time: 7 minutes

Hoë stresvlakke tydens speen onderdruk kalwers se immuunstelsel, wat hulle vatbaar maak vir voedingsteurnisse en respiratoriese infeksies. Hierdie spanningsvolle toestand staan as speenskok bekend en verwys grootliks na gewigsverlies wanneer die kalf eintlik ná speen selfstandig moet funksioneer.

Phillip Lee, senior tegniese verkoopsbestuurder by Nutri Feeds, sê speenskok moet beperk word om voedingsteurnisse en siektes te minimaliseer.

Vleisbeeskalwers word gewoonlik op ouderdom sewe maande (200 tot 210 dae) gespeen, wanneer hulle tussen 180 en 220kg weeg. Dit hang egter af van die ras, die koei se ouderdom, die seisoen, speenstelsel en ekonomiese drywers. Speenskok behels meer as net die skeiding van kalf en koei. Speenskok word vererger deur rantsoenveranderinge, vervoer, inentings en vermenging met onbekende diere in ’n nuwe omgewing.

’n Suksesvolle speenstrategie

Lee sê die toepassing van sekere bestuursbeginsels behels onder meer dat sekere praktyke vroeër uitgevoer word, byvoorbeeld kastrering, ontwurming en onthoorning wat nie tydens speen moet geskied nie. Doen laasgenoemde eerder baie vroeër, voordat harde weefsel vorm.

Speenskok kan verminder word deur speenfases geleidelik te implementeer pleks daarvan om kalwers onmiddellik te verwyder. Studies toon dat speenringe positiewe resultate lewer om speenskok te beperk. Kalwers wat hul moeders ná speen kon sien, het laer kortisolvlakke gehad. Waar dit prakties moontlik is, moet kalwers in hul bekende omgewing bly en die koeie eerder verwyder word, sodat spanning as gevolg van vervoer of verskuiwing beperk word.

Die beperking van gewigsverlies tydens speen is ’n prioriteit, verduidelik Lee. Wanneer voeding in hierdie fase oorweeg word, is dit belangrik om te onthou dat melk ryk is aan proteïen en energie. Dit vorm sowat 30% van die droëmateriaal- of DM-inname van ’n kalf wat sewe maande oud is. Voorsien hoë-gehalte ruvoer en koel, skoon water uit verkieslik dieselfde bron waaraan kalwers gewoond is. Dit is noodsaaklik gedurende die eerste 14 dae ná speen.

“Aangesien ’n daling in voerinname as gevolg van speenskok algemeen voorkom, is die smaaklikheid en voedingsdigtheid van ’n speenrantsoen belangrike faktore om in ag te neem.” Kalwers wat voorheen kruipvoeding ontvang het of saam met hul moeders ’n produksielek uit lekbakke benut het, toon dikwels ’n laer daling in voerinname ná speen met minder massaverlies as kalwers wat nie aan ’n voerbak, krip of hooiring gewoond is nie.

’n Toepaslike voedingstrategie ná speen hang ook af van die kalf se doel, byvoorbeeld ’n voerkraalkalf vir slagdoeleindes teenoor ’n vervangingsvers. Hierdie artikel fokus net op algemene voedingsteurnisse tydens speen.

Rumen- en dermgesondheid

Rumenontwikkeling is ’n geleidelike proses wat die stelselmatige aanpassing van die rumenomgewing van ’n uitsluitlike melkdieet na ’n ruvoergebaseerde rantsoen en ’n hoë-stysel rantsoen ná speen behels. Die sensitiwiteit van die mikrobepopulasie in die rumen is goed gedokumenteer. Die fokus moet val op die voortdurende voorsiening van die regte vlakke van energie en proteïen, sonder om rumengesondheid te benadeel. Die suksesvolle aanpassing van die rumen tydens hierdie fase lê die grondslag vir goeie gesondheid en prestasie.

Dermgesondheid dui op die dier se vermoë om voedingstowwe doeltreffend te absorbeer en benut, terwyl patogene binne die spysverteringskanaal beperk word. Indien die dermvoering verswak, kan patogene die liggaam binnedring en siektes soos beesrespiratoriese siektekompleks veroorsaak. Stresfaktore soos speen, vervoer, rantsoenveranderinge en kontak met vreemde diere benadeel die dermvoering en verlaag prestasie.

Kalwers ervaar veral tydens die naspeenfase spanning; daarom moet beheerbare stresfaktore beperk word om die negatiewe impak op dermgesondheid te verminder. Twee stresfaktore kom vroeg ná speen gelyktydig voor: eerstens ’n drastiese rantsoenverandering van melk, weiding en/of kruipvoer na ’n volvoerrantsoen; en tweedens ’n rantsoenbeperking wat dikwels onopsetlik plaasvind wanneer kalwers langs heinings loop en hul moeders soek, en nie aan krippe gewoond is nie.

Om kalwers aan krippe gewoond te maak kan bekende voer soos lang-stingel grashooi gegee word. Skoon, vars water bly noodsaaklik vir gesondheid en om voerinname te bevorder. Hoë-digtheid lekblokke langs ’n heining kan vitamiene en minerale voorsien.

Oorgang na ’n volvoerrantsoen

Volgens Lee is daar verskeie riglyne vir die suksesvolle oorgang na ’n volvoerrantsoen. Die kernbeginsel is dat kalwers binne ’n paar weke tussen 2,5 en 3% van hul liggaamsgewig (op ’n DM-basis) moet inneem. Sodra hulle op ’n volvoerrantsoen aangepas is, help die beperking van verdere rantsoenveranderinge om ’n stabiele rumenmikroflora en optimale dermgesondheid te bevorder.

’n Vitamien- en mineraalaanvulling in die speen- of groeirantsoen is noodsaaklik – nie net vir dermgesondheid nie, maar ook vir algehele gesondheid en prestasie. Hierdie aanvulling is onontbeerlik vir rumenmikroflora, immuunfunksie en groei. Die byvoeging van organiese spoorminerale ná speen kan immuunfunksie en groeiprestasie verder verbeter en die kalf vir toekomstige produksie voorberei.

Wanneer ’n kalf se normale voedingspatroon of -bron verander, lei dit dikwels tot ’n tydelike afname in voerinname. Hoewel dit normaal is, behoort sy voerinname binne twee tot drie dae ná speen weer toe te neem. Waak egter teen rumenversteurings en lusteloosheid wat deur oormatige inname in die vroeë stadium veroorsaak kan word. Vermy ook rantsoene met ’n hoë-styselinhoud om hierdie risiko te beperk.

Voerinname moet vir die eerste 28 dae tot tussen 2 en 2,2% van die liggaamsgewig beperk word. Ná die aanpassing kan diere meer aggressief vreet. Oormatige inname in die beginfase kan egter kliniese en subkliniese versteurings van die spysverteringskanaal veroorsaak, wat dikwels met respiratoriese probleme gepaardgaan. Tekens van spysverteringstres sluit los, waterige mis, opblaas en laer voerinname in.

Kalfgesondheid ná speen

Naspeense diarree is ’n algemene toestand by speenkalwers. Tydens lae strestoestande veroorsaak hierdie patogene min probleme, aangesien beeste ’n natuurlike immuniteit ontwikkel wat die patogeenbevolking onderdruk. Wanneer die immuniteit van die kalf benadeel word, kan die patogene vinnig vermeerder en ernstige skade aan die dermvoering veroorsaak.

Daarbenewens kan speenskok die immuunstelsel verder onder druk plaas en tot die opbou van patogene bydra. Die derm vereis ’n konstante vloei van verteerde voer, en ’n onderbreking in voerinname van slegs een dag ná speen kan tot koksidiose lei. Kliniese tekens word gewoonlik sowat vier weke ná immuunonderdrukking eers sigbaar.

Koksidiose by kalwers kan verhoed word deur toe te sien dat kalwers onmiddellik ná speen toegang tot voedsame en smaaklike voer het om hul voerinname te bevorder. Voorsien op die dag van speen hoë-gehalte hooi en konsentrate aan kalwers, en verseker dat voerprodukte ’n koksidiostaat en elektroliete bevat.

Lee verduidelik dat gelyktydige infeksie met beesvirusdiarree (BVD) kan voorkom. Akute infeksie van die BVD-virus by jong diere het nie altyd duidelike kliniese tekens nie. Indien siektetekens soos diarree, verlaagde voerinname en swak gewigstoename wel voorkom, kan dit maklik met gastro-intestinale parasietbesmetting verwar word. Hierdie ooreenkoms kan diagnose in Suid-Afrikaanse toestande, waar interne parasietdruk dikwels hoog is, bemoeilik.

Kalwers wat reeds in die uterus besmet is toon dikwels swak voorspeense groei en produksieprestasie, en is meer vatbaar vir sekondêre infeksies, insluitend respiratoriese siektes. Hierdie diere moet deur toepaslike toetsing geïdentifiseer en uitgeskot word, aangesien hulle lewenslank draers bly en ’n voortdurende bron van besmetting in die kudde kan wees.

Subakute rumenasidose

Lee sê hoewel subakute rumenasidose (suurpens) by volwasse beeste goed gedefinieer is, word dit dikwels nie by speenkalwers gediagnoseer nie – nie omdat dit skaars is nie, maar omdat duidelike definiëring ontbreek. Volgens navorsing kom fermentasie-afwykings algemeen tydens speen voor, maar dit is moeilik om dit van normale ontwikkelingsveranderinge te onderskei.

Speen vereis ’n intensiewe oorgang van melk na hoë-stysel rantsoene, en die inname van ’n aanvangsrantsoen bevorder vetsuurproduksie wat nodig is vir die ontwikkeling van rumenpapille. Navorsing dui daarop dat fermentasie dikwels vinniger geskied as wat die buffer- en absorpsievermoë van die rumen kan byhou, wat kalwers aan ’n langdurige lae pH-omgewing blootstel, sonder enige sigbare kliniese tekens. Dit dui daarop dat kalwers meer verdraagsaam is teenoor lae pH-vlakke, wat fermentatiewe verwante stres kan versteek.

Hoewel korrek-geformuleerde aanvangsrantsoene belangrik is, dui studies daarop dat die tempo en stabiliteit van fermentasie net so belangrik is. Hoogs fermenteerbare aanvangsrantsoene kan rumenmorfologie, epiteel-geenuitdrukking en fermentasieprofiele verander, wat verband hou met suurstres. Vroeë en volgehoue suurblootstelling kan absorpsiedoeltreffendheid beïnvloed, wat vrae laat ontstaan oor die voordele van vinnige rumenontwikkeling. – Christal-Lize Muller, Veeplaas

Vir meer inligting, stuur ’n e-pos aan Phillip Lee by plee@cbh.africa of skakel 018 011 8888.