Estimated reading time: 4 minutes
This article is also available in English in Stockfarm.
Openbare vakansiedae kan ’n beduidende invloed op werkgewers hê, veral wanneer ‘n besigheid se bedrywighede ononderbroke moet voortgaan. Openbare vakansiedae in Suid-Afrika word deur die Wet op Openbare Vakansiedae, 1994 (Wet 36 van 1994) (WOV) gereguleer, terwyl vergoeding vir werk wat op hierdie dae verrig word onderhewig is aan die Wet op Basiese Diensvoorwaardes, 1997 (Wet 75 van 1997) (WBDV) en die landboubedryf se Sektorale Vasstelling 13 (SV13).
Werk op ’n openbare vakansiedag
Werkgewers mag nie van ’n plaaswerker (werknemer) vereis om op ’n openbare vakansiedag te werk nie, tensy ’n duidelike en verkieslik skriftelike ooreenkoms in hierdie verband bestaan. Hierdie ooreenkoms behoort óf in die werknemer se kontrak ingesluit te wees óf vooraf tussen partye ooreengekom word.
SV13 en die WBDV plaas nie ‘n outomatiese verpligting op werknemers om op ’n openbare vakansiedag te werk nie. Dit beteken dat ’n werknemer sonder so ’n ooreenkoms volgens wet mag weier om op so ‘n dag te werk.
Lees meer oor geldige dienskontrakte hier.
Openbare vakansiedae
Suid-Afrika het 12 amptelike openbare vakansiedae. Die WOV bepaal ook dat ’n vakansiedag wat op ’n Sondag val, die daaropvolgende Maandag geobserveer word, wat dus beteken dat daardie Maandag dan as ’n openbare vakansiedag beskou word.
Die amptelike openbare vakansiedae vir 2026 is:
- 1 Januarie (Donderdag), Nuwejaarsdag.
- 21 Maart (Saterdag), Menseregtedag.
- 3 April (Vrydag), Goeie Vrydag.
- 6 April (Maandag), Gesinsdag (Paasmaandag).
- 27 April (Maandag), Vryheidsdag.
- 1 Mei (Vrydag), Werkersdag.
- 16 Junie (Dinsdag), Jeugdag.
- 9 Augustus (Sondag), Nasionale Vrouedag.
- 10 Augustus (Maandag), Nasionale Vrouedag (vakansiedag).
- 24 September (Donderdag), Erfenisdag.
- 16 Desember (Woensdag), Versoeningsdag.
- 25 Desember (Vrydag), Kersdag.
- 26 Desember (Saterdag), Welwillendheidsdag.
Hou in gedagte dat die regering nog nie die datum vir die 2026 plaaslike regeringverkiesings aangekondig het nie. Wanneer dit gebeur, mag die president ’n addisionele openbare vakansiedag ingevolge die WOV verklaar.
Werksvergoeding
Die bepaling van vergoeding vir werk wat op openbare vakansiedae verrig word, kan soms verwarrend wees. Twee scenario’s is van toepassing op werknemers wat onder die inkomstedrempel (soos bepaal in die WBDV) val:
Scenario 1: Die openbare vakansiedag val op ’n dag waarop die werknemer normaalweg sou werk.
- Nie gewerk nie: Die werknemer moet sy/haar normale dagloon ontvang.
- Gewerk: Die werknemer moet óf dubbel sy/haar dagloon betaal word óf, indien hoër, sy/haar normale dagloon plus enige verdienste vir die ure wat op daardie dag gewerk is.
Scenario 2: Die openbare vakansiedag val op ’n dag waarop die werknemer normaalweg nie sou werk nie.
- Nie gewerk nie: Geen betaling is verskuldig nie.
- Gewerk: Wanneer die werknemer op ’n openbare vakansiedag werk, ontvang hy/sy die dagloon én uurloon vir elke uur wat gewerk is.
Neem kennis dat’n werknemer steeds vir minstens vier ure betaal moet word, selfs al het hy/sy op enige dag minder as vier ure gewerk.
Indien ’n werknemer se verdienste bo die inkomstedrempel is, moet die werkgewer ’n regsadviseur raadpleeg oor vergoeding vir werk wat op ‘n openbare vakansiedag verrig is.
Bykomende faktore
Wat regverdige kennisgewing en die uitruil van openbare vakansiedae betref, geld die volgende:
- Werkgewers moet redelike kennis gee indien ’n werknemer op ’n openbare vakansiedag moet werk.
- ’n Openbare vakansiedag mag slegs op grond van ’n skriftelike ooreenkoms tussen die werkgewer en werknemer, met ’n ander dag geruil word.
- Wanneer ’n openbare vakansiedag geruil word, is die werknemer geregtig op sy/haar normale dagloon vir beide die oorspronklike vakansiedag en die geruilde dag.
– Meyer Louw, senior regsadviseur, LWO Werkgewersorganisasie
Die LWO Werkgewersorganisasie help werkgewers om aan arbeidswetgewing te voldoen, en dit tot hul voordeel te gebruik om hul besighede te beskerm. As ’n geregistreerde werkgewersorganisasie by die Departement van Indiensneming en Arbeid, het die LWO die reg om lede by die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie te verteenwoordig. Neem kennis dat hierdie artikel nie regsadvies is nie – raadpleeg een van ons regsadviseurs oor enige spesifieke regsprobleem of saak. Vir meer inligting, stuur ’n e-pos na info@lwo.co.za of besoek www.lwo.co.za
