Estimated reading time: 5 minutes
- Die Betredingswet is die primêre wetgewing wat grondeienaars teen die onwettige betreding en besetting van grond beskerm.
- Artikel 1(1) van die Betredingswet bepaal dat ’n persoon wat so ‘n stuk grond of ‘n gebou sonder die nodige toestemming betree, aan ’n misdryf skuldig is.
- ’n Persoon wat skuldig bevind word van die Betredingswet, kan ’n boete van hoogstens R2 000 of gevangenisstraf opgelê word.
- In die onlangse saak van Thys vs S het waarnemende regter Montzinger , landdroste en staatsaanklaers gemaan dat hulle daarteen moet waak dat grondeienaars die Betredingswet misbruik om betreders te verwyder.
- Daar is bevind dat die landdros versuim het om ondersoek in te stel na die wettigheid van die okkupeerder se teenwoordigheid.
Grondeienaars moet daarteen waak om nie die Wet op Oortreding, 1959 (Wet 6 van 1959) (die Betredingswet) te misbruik om die Wet op Uitbreiding van Sekerheid van Verblyfreg, 1997 (Wet 62 van 1997) te omseil of ESTA-okkupeerders te dwing om plase teen hul wil te verlaat nie.
Die Betredingswet plaas ’n verbod op die betreding, sonder ’n wettige rede, van of aanwesigheid op grond en die binnegaan van of aanwesigheid in ’n gebou sonder die toestemming van die wettige okkupeerder, eienaar, of die persoon wat toesig het oor die grond of gebou.
Die Betredingswet is die primêre wetgewing wat grondeienaars teen die onwettige betreding en besetting van grond beskerm. Die Betredingswet kriminaliseer ook die onwettige besetting van grond of betreding van ’n gebou, en bied ’n meganisme vir die betreder se summiere uitsetting.
Lees meer oor die regte van grondeienaars hier.
Strafmaatreëls en uitsonderings
Artikel 1(1) van die Betredingswet bepaal dat ’n persoon wat so ‘n stuk grond of ‘n gebou sonder die nodige toestemming betree, aan ’n misdryf skuldig is tensy hy/sy ’n wettige rede het. ’n Persoon wat skuldig bevind word in terme van Artikel 1 van die Betredingswet, kan ’n boete van hoogstens R2 000 of gevangenisstraf van hoogstens twee jaar opgelê word. Daarbenewens kan ’n hof wat so ‘n persoon aan die misdryf skuldig bevind, ook ’n bevel verleen vir die betrokke persoon se summiere afsetting van die grond.
Daar bestaan egter ’n uitsondering op die misdryf, naamlik persone wat kragtens ESTA verblyfreg op die betrokke grond bekom het en dus toestemming of ’n ander regsgeldige reg het om op iemand se landbougrond te woon. In hierdie verband bepaal Artikel 27 van ESTA, saamgelees met Artikel 1(1A) van die Betredingswet, dat die bepalings van die ESTA nie die regte van ’n eienaar of persoon in beheer in terme van die Betredingswet raak nie en dat ’n persoon wat in terme van ESTA geregtig is om op grond teenwoordig te wees, ’n wettige reg het om daardie grond te betree en daarop te wees.
’n Persoon wat aangekla word van onwettige betreding sal ’n verweer kan opper en aanvoer dat hy/sy ’n wettige rede het om daardie grond te betree kragtens die bepalings van ESTA. Die okkupeerder kan ingevolge ESTA nie skuldig bevind word aan betreding nie, aangesien die persoon geag word om ’n wettige rede te hê om op die grond te wees.
In die onlangse saak van Thys vs S (Hersiening) (246) [2024] ZAWCHS 324 (21 Oktober 2024) (die Thys-saak) het waarnemende regter Montzinger van die Kaapse Hooggeregshof, landdroste en staatsaanklaers gemaan dat hulle daarteen moet waak dat grondeienaars die Betredingswet misbruik om betreders te verwyder. Hulle moet altyd ondersoek instel of die beskuldigde se teenwoordigheid op die grond kragtens ESTA wettig was of nie.
Die appellant in die Thys-saak het sy hele lewe lank saam met sy ma op die plaas gewoon en het, voor sy aflegging, vir die klaer op die plaas gewerk. Die appellant was dus ’n okkupeerder ingevolge ESTA. Die appellant is egter op ’n aanklag van betreding aangekla, het op die aanklag skuld beken en is dus skuldig bevind.
Ongrondwetlik en nietig
Die Hooggeregshof het in die Thys-saak bevind dat enige poging deur grondeienaars om die Betredingswet te gebruik om ’n persoon te dwing om sy of haar huis te ontruim sonder dat aan die prosedurele voorskrifte van ESTA of dieWet op Voorkoming van Onwettige Uitsetting en Onregmatige Besetting van Grond, 1998 (Wet 19 van 1998) (die PIE-wet) voldoen is, ongrondwetlik en nietig is. Dit kom op konstruktiewe uitsetting neer.
Die Hooggeregshof het ook bevind dat nie die landdros, staatsaanklaer of die appellant se regsverteenwoordiger waardering gehad het vir die feit dat die Betredingswet uitdruklik na ESTA verwys nie. Die Hooggeregshof het verder bevind dat die appellant se regsverteenwoordiger die landdros se aandag daarop moes vestig dat die appellant ’n okkupeerder in terme van ESTA is en dus beskerming teen onwettige of konstruktiewe afsetting van die plaas geniet.
Die Hooggeregshof het gevolglik bevind dat die bepalings van die Betredingswet aangewend is om die okkupeerder konstruktief van die plaas af te sit in plaas daarvan om die uitsettingsproses wat deur ESTA voorgeskryf word, te volg. Daar is ook bevind dat die landdros versuim het om ondersoek in te stel na die wettigheid van die okkupeerder se teenwoordigheid. Die skuldigbevinding is dus met onmiddellike effek ter syde gestel. – Clarissa Pienaar, Moolman & Pienaar Ingelyf
Vir meer inligting, kontak Clarissa Pienaar by clarissap@mmlaw.co.za of skakel die Pietermaritzburg-kantoor by 033 032 0241 of die Potchefstroom-kantoor by 018 297 8799.
