Estimated reading time: 4 minutes
Wanneer ’n uitbreking van bek-en-klouseer (BEK) plaasvind, val die fokus gewoonlik onmiddellik op die beheer van dierebewegings. Wat egter dikwels onderskat word, is die rol wat voertuie in die oordrag van die virus tussen plase speel.
Vanuit ’n ingenieursoogpunt moet biosekuriteit nie as ’n los stel reëls beskou word nie, maar as ’n beheerde stelsel met duidelike toegangspunte en beheermaatreëls. Elke voertuig wat ’n plaas binnegaan of verlaat, vorm ’n koppelvlak tussen ’n biosekuriteitsone en die buitewêreld. Indien hierdie koppelvlak nie beheer word nie, word dit ’n risiko.
Modder, mis, gras en organiese materiaal wat aan wiele en onderstelle vaskleef, kan virusdeeltjies bevat. Wanneer die voertuig na ’n volgende plaas beweeg, word die risiko onwetend saamgeneem.
Eenvoudig gestel: as die organiese materiaal beweeg, beweeg die virus saam.
Waarom is voertuig-ontsmetting so belangrik?
Die BEK-virus oorleef maklik in klam, organiese materiaal. Bande druk grond en mis diep in die loopvlak in. Gras en modder sit in onderstelle vas. Beddingmateriaal en organiese afval versamel in veevragmotors.
So dien voertuie dus as meganiese draers, en die oplossing lê in die verwydering en neutralisering van kontaminasie.
Die risiko neem drasties toe wanneer voertuie verskeie plase op een dag besoek. Voerverskaffers, kontrakteurs, veeartse en vee-vervoermaatskappye vorm almal deel van ’n groter landbounetwerk. Een swak skakel beïnvloed die hele netwerk.
Watter dele van ’n voertuig moet skoongemaak word?
Kontaminasie kom hoofsaaklik voor waar organiese materiaal versamel en klam bly. Die belangrikste areas om op te let is bande (veral dié met diep loopvlakke), wielboë, modderskerms, die onderstel, trekstange, sleepwaens en laairuimtes by veevervoer.
Selfs die binnekant van die kajuit moet nie geïgnoreer word nie. Vloermatte en pedale kan deur vuil stewels gekontamineer word, wat weer oorgedra word wanneer bestuurders op ’n volgende plaas uitklim.
Effektiewe ontsmetting begin dus met sistematiese inspeksie – nie net ’n vinnige afspuit nie.
Die doel van ’n sanitasieproses
Die kernbeginsel is eenvoudig: verwyder eers alle sigbare organiese materiaal en dien ontsmettingsmiddel toe voordat ’n voertuig die plaas betree.
Chemiese behandeling alleen is nie voldoende nie. Organiese materiaal soos modder of mis moet eers verwyder word, aangesien dit die werking van die ontsmettingsmiddels kan belemmer.
Ontsmetting is dus ’n tweestap-proses: Meganiese skoonmaak gevolg deur chemiese behandeling om virusdeeltjies te vernietig.
As stap een faal, faal die hele stelsel.
Minimum vereistes vir ’n sanitasie-stasie
’n Doeltreffende sanitasie-stasie hoef nie buitensporig duur te wees nie, maar dit moet reg ontwerp word.
’n Betonblad met goeie dreinering verseker dat water nie opdam nie en dat afloopwater beheer word. Dreinering moet só ontwerp word dat besoedelde water nie terugvloei na krale of natuurlike waterbronne nie.
’n Betroubare waterbron en ’n sterk hoëdrukspuit word aanbeveel vir ’n effektiewe sanitasiesisteem. Ontsmettingsmiddel moet akkuraat gemeng word volgens vervaardiger-spesifikasies.
Duidelike prosedures en rekordhouding versterk dissipline en aanspreeklikheid.
Die menslike faktor
Biosekuriteit eindig nie by die voertuig nie. Bestuurders vorm deel van die stelsel.
Stewels, oorpakke en handskoene kan net so maklik soos bande gekontamineer word. ’n Voetbad by die ingang en die korrekte konsentrasie ontsmettingsmiddel is ’n eenvoudige maar doeltreffende beheermaatreël.
Bestuurders moet aangemoedig word om skoon, beskermende klere te dra wanneer hulle diere-areas betree.
Indien menslike higiëne nie deel van die proses is nie, kom die hele stelsel in gedrang.
Skoonmaakmetodes in praktyk
Hoëdrukspuite bly die mees effektiewe metode om swaar modder en mis te verwyder. Bande moet volledig geroteer word om seker te maak dat die hele loopvlak gewas word. Onderstelkomponente moet uit verskillende hoeke gespuit word om alle oppervlaktes skoon te kry.
Sodra die meganiese skoonmaakproses voltooi is, kan die chemiese ontsmettingsmiddel toegedien word. Verseker genoegsame kontaktyd vir die ontsmettingsmiddel om effektief te werk.
Rugsakspuite kan op kleiner plase gebruik word, maar slegs nadat organiese materiaal verwyder is. Chemiese bespuiting voordat daar behoorlik skoongemaak is, bied beperkte beskerming.
Konsekwentheid en dissipline bepaal die sukses van enige van die bogenoemde metodes.
Outomatisering as oplossing
Outomatisering kan ’n groot verskil maak op plase met gereëlde voertuigbeweging. Sensors by die ingang is ’n eenvoudige, maar effektiewe stelsel. Wanneer ’n voertuig tussen die sensors deurry, aktiveer ’n pomp wat ontsmettingsmiddel onder en langs die voertuig spuit.
Hierdie tipe stelsel verminder afhanklikheid van menslike optrede en verseker dat elke voertuig dieselfde behandeling ontvang.
Meer gevorderde stelsels kan programmeerbare beheerders, tydskakelaars en selfs sonkragpompe vir afgeleë gebiede insluit.
Outomatisering verander biosekuriteit van ’n gedragsgebaseerde proses na ’n beheerde meganiese stelsel.
Slotgedagtes
Voertuig-ontsmetting tydens ’n BEK-uitbreking is nie ’n luukse of oordrewe voorsorgmaatreël nie. Dit is ’n noodsaaklike verdedigingslinie in moderne veeproduksie.
Die beginsels is duidelik: verwyder alle organiese materiaal, dien effektiewe ontsmettingsmiddels toe, voorsien genoeg kontaktyd, beheer afloopwater en sluit menslike higiëne by die proses in.
Biosekuriteit werk soos ’n ketting. Wanneer een skakel breek, breek die hele sisteem. ’n Goed ontwerpte sanitasie-stasie versterk daardie ketting en help om die verspreiding van siektes te voorkom. – Fancois Swanpoel, Landbounavorsingsraad – Natuurlike Hulpbronne en Landbou-ingenieurswese
Vir meer inligting, stuur ’n e-pos aan Fancois Swanpoel by SwanepoelF@arc.agric.za.
