Estimated reading time: 6 minutes
Dit is welbekend dat kommersiële wildboerderye in Suid-Afrika ’n kritiese komponent van bewaring en ekotoerisme uitmaak. Wildspesies kon histories binne hul natuurlike, onbeperkte omgewings migreer om voedsamer weiding te vind. Vandag beperk die omheining van kommersiële eenhede egter hierdie vermoë tot ’n mate, afhangend van die plaasgrootte, aangesien dit dikwels tot seisoenale voedingstekorte bydra.
As gevolg van hierdie tekorte moet die voedingsbehoeftes van weidende en struikvretende herbivore op omheinde wildplase baie noukeurig bestuur word. Slim aanvullende voedingstrategieë vorm ’n noodsaaklike deel van ’n bestuurstelsel om ruvoerbenutting, dieregesondheid, groei, voortplanting en algehele oorlewing te ondersteun, veral gedurende die strawwe, droë wintermaande.
Die uitdaging: Voedingstekorte
Seisoenale reënval, langdurige droogtes, en die droë en semi-droë aard van die grootste deel van Suid-Afrika veroorsaak dat veldweiding moeilik verteerbaar en arm aan beskikbare voedingstowwe is.
Vir wild wat tot omheinde stelsels beperk is – gewoonlik met min of geen praktiese opsies vir wisselweidingsbestuur nie – lei dit tot selfs meer uitdagende omstandighede, veral gedurende die moeilike, droë maande. Die gevolg is swak liggaamskondisie, suboptimale dragtigheidsyfers en selfs vrektes onder hoë-waarde wild.
Ruvoergebaseerde aanvullings om hierdie tekorte te oorbrug veroorsaak dat wild nie die veldweiding doeltreffend benut nie en op daaglikse voervoorsiening staatmaak, wat kostes aansienlik verhoog. Dit is eenvoudig makliker vir wild om net by die voerbakke te wag pleks daarvan om te gaan wei, wat beslis nie die ideale situasie is nie.
Die wetenskap: Slim aanvullings
Gekonsentreerde lekaanvullings bied ’n doelgerigte en doeltreffende wyse om noodsaaklike voedingstowwe te verskaf, terwyl maksimum veldbenutting verseker word. Deur ’n gekonsentreerde en gebalanseerde mengsel bestaande uit sout vir innamebeheer, energie (graan en melasse), proteïen (oliekoeke), hoë-gehalte makrominerale, spoorminerale en vitamiene te voer, kan die tekorte en wanbalanse oorbrug word. Terselfdertyd word veldinname verseker en selfs verbeter.
Hierdie benadering forseer wild om te wei om aan hul ruvoerbehoeftes te voldoen. Die konsep is nie nuut nie en word algemeen en suksesvol in kommersiële grootvee- en kleinveeproduksiestelsels toegepas, hoewel dit in baie wildbestuurstelsels onderbenut is.
Lekaanvullings is nie ’n pleister nie, maar eerder ’n strategiese hulpmiddel wat ontwerp is om die natuurlike weidingsgedrag van herbivore na te boots. Dit verseker ’n geleidelike inname van klein porsies regdeur die dag, pleks van groter hoeveelhede een keer per dag of elke tweede dag. Dit is ’n natuurlike manier van voer, wat ’n geleidelike inname van voedingstowwe verseker en oorinname, spysverteringsversteurings en oormatige kompetisie by die bakke uitskakel. Nie alle lekaanvullings is egter dieselfde nie.
Die grondslag van metabolisme
Fosfor (P) speel ’n sleutelrol in beenvorming, energiemetabolisme en sellulêre funksies. Tog het veld in Suider-Afrika ’n ernstige tekort aan hierdie mineraal. P-tekorte belemmer groei en benadeel vrugbaarheid; daarom is die insluiting van hoë-gehalte P in wildlekke dwarsdeur die jaar onontbeerlik, en nie slegs tydens die groen somermaande soos sommige produsente mag glo nie.
Buiten P-aanvulling moet ’n goed-gebalanseerde lekaanvulling ook optimale vlakke van kalsium en magnesium, spoorminerale soos kobalt, koper, selenium, mangaan, sink en jodium, asook vitamien A en biotien, bevat. Hierdie komponente saam is noodsaaklik om goeie immuniteit, voortplanting, produksie, hoefsterkte en horinggroei te handhaaf.
Die veselverterende orkes
Alle herbivore maak staat op veselverterende mikrobes om ruvoer na benutbare voedingstowwe om te skakel. Dit geld vir beide herkouers met rumens (buffels en bokke) en dikderm-fermenteerders (sebras, olifante en renosters).
Alle voedingstowwe wat die dier benodig word ook deur die mikrobes vereis om ’n dinamiese en gesonde populasie te handhaaf. Energie, proteïen, fosfor, magnesium, swael en kobalt is die noodsaaklikste voedingstowwe vir mikrobes, en die korrekte verhouding tussen hierdie voedingstowwe is baie belangrik.
Die samestelling van lekke moet altyd eerste vir die mikrobes voorsien om ’n optimale benutting van ruvoer te verseker.
Die immuunversterkers
Sink ondersteun immuunfunksies, vel- en weefselintegriteit en besetting. Selenium is ’n kritiese komponent van antioksidant-ensieme en noodsaaklik vir goeie immuniteit, spierontwikkeling en vrugbaarheid. Koper is noodsaaklik vir ensiem-aktiwiteit en ander belangrike metaboliese funksies, byvoorbeeld witbloedselproduksie vir goeie immuniteit en keratienvorming vir gesonde haarkleed, sterk hoewe en horinggroei.
Onder plaaslike toestande waar grondtekorte en antagoniste soos hoë yster- en kalsiumvlakke natuurlik voorkom, maak organies-gebonde vorms van spoorminerale ’n wesenlike verskil wat biobeskikbaarheid betref. In teenstelling met anorganiese vorms van hierdie elemente (byvoorbeeld gebind aan sulfaatmolekules), word organiese spoorminerale sterk aan aminosuurkomplekse gebind.
Hierdie verbinding verhoed dat ander elemente aan die mineraal bind, wat die biobeskikbaarheid daarvan vir die dier aansienlik verhoog. Navorsing en praktyk toon verbeterings in vrugbaarheid, immuunrespons en produksie, asook uitstekende positiewe reaksies in hoefsterkte en horinggroei, wat natuurlik van groot belang is in wildproduksiestelsels waar organiese spoorminerale gebruik word.
Biotien en ureum
Biotien, ’n wateroplosbare B-vitamien, is onontbeerlik in wildaanvullings. Dit is noodsaaklik vir die sintese van vetsure en aminosure wat hoewe, horings en die haarkleed gesond hou. ’n Biotientekort kan veroorsaak dat hoewe makliker kraak en tot mankheid en belemmerde horinggroei lei. Biotienaanvulling verseker dat wild beweeglik, veerkragtig en natuurlik mooi bly.
Ureum, ’n goedkoop bron van stikstof vir rumenmikrobes wat baie doeltreffend in die herkouervoerbedryf gebruik word, kan egter gevaarlik wees vir wild. Anders as mak herkouerplaasdiere soos beeste en skape, het wild ’n laer toleransie vir ureum, en meer sku spesies neem nie noodwendig daagliks lek in nie. Dit verhoog die risiko van ureumvergiftiging aansienlik indien daaglikse inname veilige vlakke oorskry.
Daarbenewens word verskillende spesies op die meeste wildsplase dikwels saamgegroepeer. In baie gevalle word nie-herkouers soos sebras en renosters in dieselfde kamp geplaas, en kan hulle nie ureum veilig benut nie. Die belangrikste faktor om te oorweeg is waarskynlik die hoë geldwaarde van wild in vergelyking met byvoorbeeld kommersiële skape en beeste. Die verlies van een hoë-waarde buffel- of swartwitpensbul kan veelvoudig meer wees as die besparings wat verkry word deur ureum in te sluit teenoor natuurlike proteïenbronne.
Vermy ureum waar moontlik, of beperk die gebruik van ureum en ander nie-proteïen stikstofbronne tot spesifieke situasies met hoë bestuursvlakke en slegs herkouerspesies. Hou insluitingsvlakke altyd matig.
Ontwerp om te help floreer
Slim lekaanvulling hou nie net wild aan die lewe nie; dit is ontwerp om hulle te help floreer. Deur ruvoerbenutting sowel as voedingstekorte en -wanbalanse met presisie en sorg aan te spreek, kan wildbestuurders gesondheid, vrugbaarheid en groei aansienlik verbeter. Dit bevorder op sy beurt volhoubare ekosisteme en winsgewendheid. – Alheit du Toit, Feedtek
Vir meer inligting, stuur ’n e-pos aan die outeur by alheit@feedtek.co.za
