Estimated reading time: 4 minutes

Vra jy enige kommunale, kommersiële of stoetboer waarom hulle met beeste boer, sal die meeste antwoord dat hulle ’n passie vir beeste het, maar meer belangrik, dat hulle ’n bestaan daaruit maak en winsgewend wil wees. Om winsgewend met beeste te boer, moet produsente daarna te streef om jaarliks hul kuddes te verbeter en ’n groter wins te maak.

Wins is die verskil tussen inkomste en uitgawes. Om jou wins dus te vermeerder, moet daar gekyk word na hoe jy jou beeste se uitgawes kan besnoei en hoe jy die inkomste uit hulle kan vermeerder. Daar is verskeie faktore wat die winsgewendheid van ’n boerdery beïnvloed, waarvan bestuur waarskynlik die grootste impak het. Wat egter baie belangrik is om te onthou, is dat jou beeste daar is om ’n wins te maak en, indien dit nie gebeur nie, is daar geen rede dat hulle op die plaas bly nie.

Behalwe vir bestuur, speel die tipe beeste wat jy aanhou ook ’n groot rol. Hierdie artikel fokus dus op die seleksie van beeste wat ’n groter wins sal verseker.

Lees meer oor beestuberkulose hier.

Rekordhouding vir seleksie

Hoewel dit maklik is om te bepaal wat jou beeste in die verlede gekos en hoeveel geld hulle ingebring het, kan dit moeilik wees om die regte beeste te selekteer wat in die toekoms meer wins gaan verseker. Vordering kan slegs gemeet word indien die kudde se huidige en verlede vlak van prestasie bekend is. Rekordhouding is dus van uiterste belang.

Die tydperk voor die dekseisoen is baie belangrik, aangesien die besluite wat jy dan neem die wins vir die komende jare bepaal. Elke bul wat in die kudde gebruik word, moet kalwers kan produseer wat ’n groter wins sal verseker. Die kalwers se prestasie in terme van ekonomies belangrike eienskappe, moet dus beter as dié van die huidige kudde wees.

Maar hoe weet ek of ’n bul se kalwers meer wins gaan genereer? Slegs die genetiese vermoë van die bul word na die nageslag oorgedra – dus moet daar op grond van sy genetika geselekteer word, nie hoe goed hy gevoer is nie.

Lees meer oor spoorminerale in vleisbeeste hier.

Genetiese seleksie van beeste

Teelwaardes is ’n waardevolle gereedskapstuk vir die genetiese seleksie van beeste. Die teelwaardes wat vir ’n spesifieke ras beskikbaar is, hang af van die eienskappe wat vir daardie telers belangrik is, asook die beskikbaarheid van data vir daardie eienskappe binne die ras. Tabel 1 lys van die eienskappe waarvoor Breedplan teelwaardes bereken.

Tabel 1: Breedplan se ekonomies belangrike eienskappe waarvoor teelwaardes bereken word.

GewigVrugbaarheid/kalwingKarkasAnder
GeboortegewigSkrotumomtrekOogspierareaTemperament
MelkDae tot kalwingVetdiepteNetto-voerinname
200-dae gewigDragtigheidstydperkIntramuskulêre vetStrukturele gesondheid
400-dae gewigKalwingsgemakKarkasgewigVlugtyd
600-dae gewig Vleissagtheid 
Volwasse koeigewig   

Kalwingsgemak en geboortegewig

Een van die groot oorsake van veeverliese en veeartskoste, is kalwingsprobleme. Daar moet dus vir kalwingsgemak geselekteer word en, indien dit nie beskikbaar is nie, kan indirek daarvoor geselekteer word deur na geboortegewig te kyk. Hoë geboortegewigte lei dikwels tot kalwingsprobleme, veral in verse. Hierdie teelwaarde kan dus gebruik word om bulle te selekteer wat op verse gebruik kan word.

Leer hoe om bees respiratoriese siekte te voorkom hier.

Voerdoeltreffendheid en koeigewig

Om voerkoste te verminder, kan daar vir voerdoeltreffendheid geselekteer word. Die teelwaarde hiervoor is netto-voerinname (NVI). Diere wat nie gras of voer doeltreffend na vleis omskakel nie, is onproduktief. Daar kan ook vir volwasse koeigewig geselekteer word, aangesien koeigrootte ’n aansienlike invloed op die onderhoudskoste van die kudde het.

Dae tot kalwing en skrotumomtrek

Kalwers is die uitsetproduk of gee oorsprong tot die uitsetproduk. Sonder kalwers om te verkoop, kan geen wins gemaak word nie. Koeie moet dus jaarliks ’n kalf kan produseer en daarom is seleksie vir vrugbaarheid uiters belangrik. Die twee vrugbaarheidseienskappe waarvoor Breedplan teelwaardes bereken, is dae tot kalwing in vroulike diere en skrotumomtrek in bulle.

Optimale groei

Aangesien die verkoopprys van beeste grotendeels deur gewig bepaal word, moet daar vir groei geselekteer word. Afhangend van die ouderdom waarop diere verkoop of afgerond word, sal die klem op die seleksie vir speen (200 dae), jaar-oud (400 dae) en finale gewigte (600 dae) verskil. Bulle wat swak-groeiende kalwers produseer, is onproduktief en moet uitgeskot word.

Goeie karkaseienskappe

Die uiteindelike produk van ’n vleisbees is die vleis (die karkas). Teelwaardes vir verskeie karkaseienskappe is beskikbaar, afhangend van die fisiese metings wat vir die bepaalde ras beskikbaar is. Alhoewel daar tans nie spesifiek vir vleisgehalte vergoed word nie, gaan dit in die toekoms verseker ’n belangriker rol speel.

Breedplan verskaf teelwaardes vir die meeste ekonomies belangrike eienskappe. Telers beskik dus oor die nodige gereedskapstukke om beeste op ’n genetiese vlak te selekteer wat hul kuddes in die toekoms meer winsgewend sal maak. – Izaan du Plooy, Lewendehawe-registrerende Federasie (LRF)

Vir meer inligting, stuur ’n epos aan Izaan du Plooy by izaan@lrf.co.za.