Estimated reading time: 7 minutes
- Onkruidbeheer op natuurlike weiding is noodsaaklik omdat onkruid ‘n direkte bedreiging vir landbou-ondernemings inhou en swak bestuur ernstige gevolge kan hê.
- Onkruide floreer as gevolg van grondversteuring en swak grondbestuurspraktyke, soos weiding sonder veldrustydperke.
- Parthenium floreer in oorbeweide gebiede en kan oorheers in veld wat minder as 500mm reën per jaar ontvang, wat woestyntoestande skep.
- Die bestuur van pompom-onkruid en parthenium verg ‘n kombinasie van biologiese en chemiese beheer, hoewel chemiese beheer problematies kan wees weens die risiko van skade aan ander spesies.
- Voorkoming deur volhoubare veldbestuur en die evaluering van grondtoestande is deurslaggewend om veldagteruitgang en onkruidprobleme te voorkom.
Onkruidbeheer op natuurlike weiding is noodsaaklik. Onkruid hou ‘n direkte bedreiging vir landbou-ondernemings in en versuim om dit aan te spreek kan ernstige gevolge hê. In sommige gevalle word onkruidstande so ruig, dat dit nie ekonomies lewensvatbaar is om dit te behandel nie.
Dr Jeremy Goodall, ’n navorser by die Landbounavorsingsraad (LNR), sê landbou-onkruide beïnvloed aangeplante weidings, terwyl uit- én inheemse indringerplante natuurlike veld beïnvloed. Dit verg verskillende bestuurstrategieë.
Onkruide floreer as gevolg van grondversteuring en swak grondbestuurspraktyke, soos weiding sonder veldrustydperke. In aangeplante weidings word die waarskynlikheid van onkruidvoorkoms verhoog weens grondversteuring tydens grondvoorbereiding. Doeltreffende grondbehandeling moet kunsmis en onkruidbeheer insluit, anders kan onkruid vinniger as gras groei weens die beskikbaarheid van voedingstowwe.
Brand word algemeen vir veldbestuur gebruik en in sommige gevalle kan brand ook met onkruidonderdrukking help. “Die brand van veld help om veld se groeikrag te behou deur dooie materiaal te verwyder. Dit word nie hoofsaaklik gebruik om onkruid dood te maak nie.” In gebiede soos die Mpumalanga Laeveld en in Limpopo kan veld in die droë seisoen dikwels nie gebrand word nie, aangesien daar ’n tekort aan brandbare materiaal is. Brand is meer algemeen in streke soos die Hoëveld, Vrystaat, KwaZulu-Natal, Oos-Kaap en Noordwes. In die noordelike provinsies is twee- of driejaarlikse brand dikwels onprakties weens te min wintergras.
Lees meer oor Onkruid as voerplante.
Voorkoms van onkruidsoorte
Twee afsonderlike vorms van onkruide word in die veld aangetref, naamlik kruidagtige en houtagtige/struikagtige spesies. Kruidagtige onkruide kan baie lastig in veld wees en sluit inheemse (bankrotbos) en uitheemse spesies (pompom-onkruid en parthenium) in. Daar is min oorvleueling in die verspreiding van pompom-onkruid en parthenium in Suid-Afrika. Pompom-onkruid kom algemeen in die Hoëveldse grasvelde, insluitend Gauteng, Noord- en Oos-Vrystaat, dele van KwaZulu-Natal, Mpumalanga en Noordwes voor.
Daarteenoor floreer parthenium in droër gebiede waar brandbeheer nie moontlik is nie, soos die Laeveld, Noord-KwaZulu-Natal en Limpopo. Pompom-onkruid verkies suurveld, terwyl parthenium in soetveldgebiede groei wat deur oorbeweiding verswak is. Dit is ook ’n probleemonkruid tussen kleinboere se gewasse. Parthenium is veral ’n probleem in kommunale weiding en op oorbelaaide wildsplase wat op jag fokus.
Albei onkruide en bankrotbos behoort aan die asterfamilie of Asteraceae. Parthenium is ’n eenjarige onkruid wat vir een jaar leef, maar baie sade produseer wat jaarliks weer opkom. Daarteenoor is pompom-onkruid ’n meerjarige plant wat in die winter terugsterf en as ondergrondse onderstamme met diep knolagtige wortels oorleef. Dit spruit weer vinnig uit ná brand of gedurende die lente in ongebrande veld.
Impak van beweiding
Dr Goodall verduidelik dat die versteuring en verwydering van bedekking deur vee, albei onkruide kans gee om te vestig en versprei. Parthenium floreer in gebiede waar veld nie volhoubaar benut word nie. Doeltreffende veldbestuur is dus noodsaaklik om albei hierdie verklaarde onkruide in Suid-Afrika te beheer.
Parthenium is nie ’n sterk mededinger in goeie weiveld nie, maar floreer in oorbeweide gebiede waar vee baie van die gras verwyder het, wat woestyntoestande kan skep. In hierdie scenario’s kan parthenium oorheers, veral in gebiede wat 500mm en minder reën per jaar ontvang. Hoewel parthenium nie amptelik as ’n giftige plant van veeartsenykundige belang in Suid-Afrika gelys word nie, is daar gevalle waar vee mondsere ontwikkel en die geur van hul melk en hul vleisgehalte verander nadat hulle dit gevreet het.
Geen bevestigde gevalle van veevrektes is al as gevolg van parthenium in Suid-Afrika aangemeld nie, maar gesondheidskwessies by mense, soos ernstige kontakdermatitis en asma, is aangeteken. Vee vermy gewoonlik pompom-onkruid, wat nie giftig is nie.
Albei onkruide is rustend in die droë seisoen. Pompom-onkruidplante oorleef ondergronds, terwyl parthenium se sade in die grond oorleef. Parthenium ontkiem vinnig na die eerste reën voordat grasse kan reageer.
Volgens waarnemings bly ’n mate van grasbedekking oor waar pompom-onkruid voorkom. Dr Goodall het 15 jaar gelede in Gauteng navorsing gedoen oor die verband tussen die digtheid van graspolle en pompom-onkruidbesmetting. Hy het ’n duidelike verband tussen die twee gevind. Gesonde veld sonder pompom-onkruid het tipies ’n grasbedekking van meer as 21% gehad en gebiede met ernstige pompom-onkruidvervuiling het dikwels minder as 15% grasbedekking gehad.
Tipes onkruidbeheer
Pompon-onkruid vestig moeilik in goed-bestuurde weidings met hoë grondbedekking in gebiede met ’n reënval van meer as 600mm per jaar. Uiteindelik is die indringing van pompom-onkruid en parthenium grootliks te wyte aan veldbestuurspraktyke. Hy sê hierdie onkruide is nie inherent super-onkruide nie. Dit is eerder swak weidingsbestuur wat toestande skep wat hulle in staat stel om te floreer en versprei.
Die twee onkruide word op dieselfde manier bestuur. Beide biologiese en chemiese beheer kan toegepas word, hoewel chemiese beheer problematies kan wees weens ’n hoë risiko van onkruiddodersproei wat wegwaai en ander nie-teikenspesies of aangrensende gewasse kan dood. Hierdie vorm van beheer is die doeltreffendste wanneer onkruide in veld in ’n vroeë indringingstadium is en is oor die algemeen ondoeltreffend sodra onkruide die dominante bedekking word.
Staatsbeheerde programme in landelike gebiede maak van chemiese beheer gebruik, veral waar parthenium ’n probleem is. In hierdie gebiede is handmetodes soos skoffel meer algemeen in bewerkte lande en onkruiddoders word beperk omdat dit opleiding verg en duur is. Parthenium bied egter bykomende uitdagings omdat dit giftig is en allergiese reaksies kan veroorsaak by mense wat daarmee in aanraking kom.
Voorkom eerder as genees
Voorkoming is die sleutel tot onkruidbestuur, beklemtoon hy. Op beesplase is die eerste stap om die veldtoestand te evalueer. As kundigheid ontbreek, vra ’n professionele persoon om die grond te evalueer en die regte veegetalle en -verhoudings aan te beveel om veldagteruitgang te voorkom. Volhoubare bestuur is deurslaggewend vir gesonde weidings. Baie veeprodusente besef die erns van ’n onkruidprobleem eers nadat dit oorweldigend raak, wat dit moeiliker maak om op te los. Om te lank te wag en chemiese beheer te gebruik, is dalk nie haalbaar nie.
Regeringsprogramme soos Working for Water kan gratis onkruiddoders verskaf, maar boere moet navorsing doen oor beskikbare bystand. Sonder hulp staar hoë onkruiddoderkoste met ’n lae opbrengs op belegging hulle in die gesig. Vir spesifieke onkruidprobleme soos digte partheniumbesmetting is biologiese beheer meer koste-doeltreffend en volhoubaar. Chemiese beheer moet egter gehou word vir gebiede met lae onkruiddigtheid, waar min toedienings die onkruidbedreiging kan verwyder.
Veldherstel deur die hervestiging van plantegroei en chemiese beheer is waarskynlik slegs haalbaar as dit bewaring en habitatbewaring ten doel het. Biologiese beheer en chemiese beheer moet nie in gebiede oorvleuel nie, aangesien biologiese metodes lank neem om onkruidbevolkings te verminder.
Brand werk nie altyd nie
Hoewel brand kan help om pompom-onkruid te bestuur, is dit nie regtig geskik vir parthenium nie aangesien die grasbedekking laag is. Deur elke derde winter (Augustus/September) te brand is voldoende om die pompom-onkruidsaadbank te verminder. Brand teiken die sade in die grond en nie bestaande plante nie, en is ’n waardevolle hulpmiddel in die Hoëveld, maar nie soseer in die Laeveld nie.
Gebruik slegs geregistreerde onkruiddoders wat ’n onkruid spesifiek teiken, maan hy. Talle onkruiddoders is beskikbaar om beide onkruide te beheer. Aangesien pompom-onkruid net in veld groei en parthenium in gewasse en veld, is dit belangrik om selektiewe breëblaaronkruiddoders te gebruik wat skade aan grasse sal minimaliseer. Nie-teikenspesies soos veldblomme sal egter doodgemaak word as onkruiddoder breedwerpig toegedien word. – Christal-Lize Muller, Veeplaas
Vir meer inligting, kontak dr Jeremy Goodall by goodalj@arc.agric.za.
